Diyare (İshal)Dr. Gökhan Şahin Oluşturuldu: 2016-09-26 23:36:08
Görüntü Sayısı: 5561

Diyare (İshal)

Dünyada ishal beş yaşından küçükler arasında ölümün ikinci büyük nedenidir (zatürreden sonra). Yılda 1,5 milyon bebek diyare nedeniyle ölür. Az gelişmiş ülkelerdeki diyare nedenli ölümlerin en büyük nedeni yeterince temiz suyun yokluğu ve atık su arıtma tesislerinin yetersizliğidir.

Diyare (İshal)

Dr. Gökhan ŞAHİN

Tanımı:

Diyare, normalden daha fazla sayıda yumuşak ve sulu dışkılamadır. Diyare hemen hemen herkesin hayatının belli bir zamanında yaşamış olduğu bir durumdur. Diyare, genellikle tuvalete daha sık gitmek ve büyük hacimde dışkı (gaita) yapmak manasına gelir.

Bir çok vakada diyare belirti ve bulguları bir kaç günde sona erer. Fakat bazen diyare haftalarca sürebilir. Bu durumda diyare inflamatuar bağırsak hastalığı gibi ciddi bir bağırsak hastalığının bulgusu olabileceği gibi huzursuz bağırsak sendromu gibi daha önemsiz bir durumun belirtisi olabilir.


Bulgular:

Diyare ile ilgili belirti ve bulgular şunlardır;

  • Sık, yumuşak, sulu gaita yapma
  • Abdominal (karında) kramplar
  • Abdominal (karında) ağrı
  • Ateş
  • Gaitada kan
  • Şişkinlik


Doktorunuzu ne zaman görmelisiniz ? :

Yetişkinseniz aşağıdaki durumlardan birisinin varlığında doktorunuzu görmelisiniz;

  • Diyarenin 2 günden uzun sürmesi
  • Dehidratasyon (önemli miktarda su kaybetme). (aşırı derecede susuzluk hissediyorsanız, cilt ve ağız kuruluğunuz varsa, az idrar yapma yada hiç idrar yapamama durumlarını yaşıyorsanız, çok ileri düzeyde güçsüzlüğünüz varsa, baş dönmesi yada sersemlik hissi varsa, koyu renkli idrara çıkarıyorsanız bu sayılan bulgular sizin dehidrate olduğunuzu gösterir.)
  • Ciddi karın ve rektal ağrı
  • Kanlı yada siyah gaita yapma
  • 39 derecenin üzerinde ateş

Çocuklarda, özellikle erken yaş çocukluk döneminde (0-8 yaş) diyare hızlı bir şekilde dehidratasyona (su kaybına) neden olabilir. Çocuğunuzun diyaresi 24 saat içerisinde düzelmiyorsa yada bebeğinizde aşağıdaki bulgulardan birisi mevcut ise mutlaka çocuk doktorunuzu arayın.

  • Bebeğinizin altının 3 saat yada daha uzun süre ishal nedeniyle kuru kalmaması
  • 39 derecenin üzerinde ateş olması
  • Kanlı yada siyah gaita yapma
  • Kuru ağız olması yada bebeğinizin ağlarken göz yaşının olmaması
  • Bebeğinizde alışılmadık şekilde uyku hali, uyuşukluk, tepkisizlik veya hırçınlık olması
  • Karında, yanaklarda yada gözlerde çöküklük olması
  • Tutulup bırakıldığında düzleşmeyen deri olması

riBjkV.jpg



Nedenleri:

Diyare, yediğiniz katı gıdaların yada içtiğiniz sıvıların kolondan hızlı veya çok büyük miktarda (yada her ikisi) geçişi sonucunda oluşur. Normalde kalın bağırsağınız yediğiniz gıdalardaki suyun emilimini sağlar ve sonrasında yarı katı dışkının atılımı sağlanır. Yediğiniz gıdalardaki suyun kalın bağırsaktan vücuda geri emilimi (absorbsiyon) sağlanmazsa bağırsak hareket ve seslerinde artış meydana gelir.

Tnjjsq.jpg

Sonuç olarak diyare ortaya çıkar. Oldukça fazla hastalık ve durum diyareye neden olabilir. Diyarenin yaygın nedenlerini sayacak olursak;

  • Virüsler:

Norwalk virüs, sitomegalovirüs ve viral hepatitler diyareye neden olan virüslerdir. Rotavirüs çocukluk çağındaki akut ishallerin en sık görülen görülen nedenlerinden birisidir.

  • Bakteri ve parazitler:

Kirlenmiş yiyecek yada su, bakteri ve parazitlerin vücudunuza geçmesine neden olur. Entamoeba histolitica, giardia lamblia, criptosporidium gibi parazitler diyareye neden olabilir.

Diareye neden olan yaygın bakteriyel nedenler; camphylobakter, salmonella, shigella ve escherichia colidir. Bakteri ve parazitler tarafından oluşturulan diyare gelişmekte olan ülkelere yapılan gezilerde çok sık görülmektedir ve bu gelişen diyareye turist diyaresi adı verilir.

  • Tedaviler:

Bir çok tedavi diyareye neden olabilir. Diyareye en çok neden olan ilaç grubu antibiyotiklerdir. Antibiyotikler bağırsaklarınızda ki hem iyi hemde kötü bakterilerin ölmesine neden olur. Buda bağırsaklarınızın normal florasını bozar ve ishal gelişmesine neden olur. Normal bağırsak florasının bozulmasına neden olan antibiyotikler diyare oluşturan bir bakteriyel enfeksiyon olan clostridium difficile enfeksiyonuna neden olur.

  • Laktoz intoleransı:

Laktoz; sütte ve diğer günlük gıdalarda bulunan bir şeker türüdür. Bir çok kişi laktoz sindiriminde güçlük yaşar ve yemek yedikten sonra bu bireylerde diyare gelişir.

Aslında vücudunuz laktozun sindirimini sağlayan bir enzim salgılar ama bir çok bireyde çocukluktan sonra bu enzim seviyeleri hızlı bir şekilde düşüş gösterir. Bu durumda yaşınızın artışı ile birlikte laktoz intoleransı ihtimalinizin artmasına neden olur.

  • Fruktoz:

Fruktoz; meyvelerde, balda ve bazı yiyeceklere konulan tatlandırıcılarda mevcut bir şeker türüdür. Bu şekeri sindirimde bazı bireyler sıkıntı yaşar ve bu bireylerde diyare gelişebilir.

  • Yapay tatlandırıcılar:

Sakızlarda ve şeker olmayan tatlandırıcı gıdalarda bulunan mannitol ve sorbitol gibi tatlandırıcılar bazı sağlıklı bireylerde ishale neden olabilir.

  • Cerrahi:

Safra kesesi ve karın ameliyatı geçirmiş bazı kişilerde cerrahi sonrasında ishal gelişebilmektedir.

  • Diğer sindirim sorunları:

Chrohn hastalığı, ülseratif kolit, çölyak hastalığı, mikroskobik kolit ve irritabl bağırsak sendromu gibi kronik hastalıklar kronik diyareye neden olmaktadır.


Doktorunuzu görmeden önce hazırlanın:

Endişe yaratan herhangi bir klinik bulgunuz varsa acil hekimine veya aile hekiminize hemen başvurun. Eğer diyareniz uzun süreli ve inatçı ise doktorunuz sizi gastroenteroloji uzmanına yönlendirebilir. Doktorunuzu görmeden önce size sorulacak sorulara ve doktorunuzdan beklentilerinize kendinizi hazırlamanız, tanı ve tedavinizi kolaylaştıracaktır. İşte doktor muayenesine hazır olmanız için gerekli bazı bilgiler;

  • Ne yapabilirsiniz?

1. Yaşadığınız tüm bulguları not alın:

İshal ile birlikte farklı klinik bulgularınız varsa size alakasız gibi gelsede tüm belirti ve bulgularınızı doktorunuzla paylaşmak için not alın.

2. Kişisel bilgilerinizi not alın:

Majör stres nedenlerinizi, yaşam tarzınızdaki değişiklikleri ve seyahat yapıp yapmadığınızı not alın.

3. Tüm kullandığınız ilaçların listesini yapın :

Aldığınızı tüm ilaçların listesini yapın. Aldığınız vitamin, gıda takviyelerini listenize eklemeyi unutmayın.

4. Aile yakınınızı ve bir arkadaşınızı muayeneye giderken yanınıza alın:

Doktorunuza muayene için gittiğinizde hasta olduğunuz için bazı şikâyet ve bulgularınızı hatırlamanız zor olabilir. Yanınızda gelecek bir yakınınız unuttuğunuz veya farkında olmadığınız belirtilerinizi doktora hatırlatabilir.

5. Doktorunuza soracağınız soruları not alın

Muayene sırasında doktorunuzla geçireceğiniz zaman kısıtlıdır. Bu nedenle doktorunuza soracağınız sorularınızı hazırlamanız sorularınıza cevap almanızı sağlayacaktır. Sorularınızı en önemliden en önemsize doğru sıralayın. Diyareniz için doktorunuza sorabileceğiniz basit sorulara örnek verecek olursak;

  • Diyaremin sebebi muhtemelen nedir?
  • Diyaremin muhtemel başka sebepleri var mı?
  • Bana hangi testlerin yapılmasına ihtiyacım var?
  • Diyarem geçici mi, kronik mi?
  • Aldığım bazı ilaçlar benim diyareme neden olmuş olabilir mi?

Doktorunuz tanınızı doğru koyabilmek için size sorular soracaktır. Muayeneye gitmeden önce bu sorulara hazır olmanız gerekir. Doktorunuz size şu soruları sorabilir;

  • İshal bulgularınız ne zaman başladı?
  • İshal belirtileriniz devamlı mı, arada sırada mı oluyor?
  • Bulgularınızın şiddetli nedir?
  • Varsa şikâyetlerinizi arttıran şeyler nelerdir?
  • Varsa şikâyetlerinizi azaltan şeyler nelerdir?
  • Diyareniz sizi uykudan uyandırıyor mu?
  • Gaytanızda (dışkı) kan var mı ya da gaita renginiz siyah mı?
  • Ateşiniz var mı? Ateşiniz oldu mu?
  • Son zamanlarda güvensiz ülkelere seyahate çıktınız mı? Ya da gıdaların veya suyun güvensiz olduğu bir yerde bulundunuz mu?
  • Antibiyotik kullanıyor musunuz?
  • Geçen bir kaç ayda antibiyotik kullandınız mı?
  • Son zamanlarda diyaresi olan birisi ile temas ettiniz mi?
  • Son zamanlarda hastanede kaldınız mı?


Muayene öncesi neler yapabilirsiniz?

Muayenenizi beklerken şunları yaparsanız klinik bulgularınızı rahatlatabilirsiniz;

  • Daha fazla su için; Su kaybınızı önlemek ve dehidratasyondan korunmak için su, meyve suyu (bazı meyve suları hariç) için
  • Diyarenizi arttıracak gıdalardan uzak durun; Yağlı, yüksek lifli ve terbiyeli gıdalardan uzak durun


Yapılacak testler ve Tanı:

Diyarenizin nedenini aydınlatacak testleri sıralayacak olursak;

  • Fizik muayene:

İshali olan hastanın ateşinin olup olmadığı kontrol edilmelidir. Dehidratasyon (sıvı kaybı) bulgusu olan kan basıncınız ve nabzınızın ölçümü yapılmalıdır. Doktorunuz karın ağrınızın olup olmadığını kontrol etmek için karın muayenenizi yapacaktır.

  • Kullandığınız ilaçların değerlendirilmesi:

Doktorunuz kullandığınız ilaçları soracaktır. Bu ilaç kullanımına reçetesiz kullandığınız ilaçlarda dahildir. Doktorunuz için kullandığınız reçetesiz ilaçlar daha önemlidir. Hatta doktorunuzu kullandığınız gıda takviyeleriyle ilgili bilgilendirmeniz de gereklidir.

  • Tam kan sayımı:

Tam kan sayımı sizde diyareye neden olan etkenin ne olduğu konusunda doktora fikir verir.

  • Gayta ( Dışkı ) incelemesi :

Doktorunuz, ishalinize neden olan bakteri ve parazitin görülmesi için ya da ishalinizin enfeksiyöz ishal olup olmadığının tespiti için dışkı incelemesi isteyebilir.


Tedavi ve ilaçlar:

Birçok ishal vakası birkaç gün içerisinde tedaviye gerek kalmadan kendiliğinden iyileşir. Eğer ishalinizin iyileşmesi için evde yaptığınız düzenlemeler ve diyet faydasız olmuş ise doktorunuz size ilaçlar ve tedavi önerebilir.

  • Antibiyotikler:

Eğer ishalinizin sebebi parazitler ve bakteriler ise antibiyotikler tedaviniz için kullanılacaktır. Eğer ishalinizin sebebi virüslerse antibiyotiklerin tedavide yeri yoktur.

  • Sıvı replasmanı (yeniden yerine koyma) tedavisi:

Doktorunuz size ishal sırasında kaybettiğiniz mineralleri (sodyum, potasyum vs.) ve sıvıyı yerine koymak içi tavsiyelerde bulunarak, tedavi planlayabilir. Birçok hastada sıvı replasmanı ağız yoluyla su, meyve suyu ya da et suyu içmek demektir. Eğer ağız yoluyla sıvı alımı bulantıya neden oluyor, midenizi rahatsız ediyor ya da ishalinizi daha kötü hale getiriyorsa doktorunuz size kolunuzdan damar yoluyla (intravenöz) sıvı replasmanı ve ilaç tedavisi önerebilir.

Su, sıvı replasmanının iyi bir yoludur. Fakat su, kalbin elektriksel aktivitesini sürdüren ve kalp atımınızın devamını sağlayan sodyum ve potasyum gibi mineralleri (elektrolitleri) içermez. Vücudunuzda su ve mineral dengesindeki bozulmalar ölümcül olabilecek elektrolit düzensizliklerine neden olabilir. Meyve suyu içerek potasyum dengenizin ve çorbalar içerek sodyum dengenizin korunmasını ve düzenlenmesini sağlayabilirsiniz.

  • Aldığınız tedavilerin düzenlenmesi:

Eğer doktorunuz antibiyotik tedavinizin ishale neden olduğunu tespit ederse antibiyotik tedavi dozunuzu azaltabilir yada antibiyotiğinizi değiştirebilir.

  • Altta yatan nedenlerin tedavi edilmesi:

Eğer ishaliniz iltihabi bağırsak hastalıkları gibi (ülseratif kolit, chrohn hastalığı) daha ciddi hastalık ve duruma bağlı ise doktorunuz bu durumu kontrol altına almak için gerekli çalışmaları yapacaktır. Doktorunuz sizi gastroenterolog gibi tedavinizi planlayacak diğer bir uzmana yönlendirebilir.


Hayat Düzenlemeleri ve evde yapmanız gerekenler:

Diyare vakalarının bir çoğu bir kaç gün içerisinde kendiliğinden iyileşir. Aşağıda sıralanan şeyleri yapmanız diyareniz geçene kadar ishalinizin belirti ve bulguları ile başa çıkmanıza yardımcı olur;

  • Yeteri kadar temiz sıvı alımınızı sağlayın;

Her gün su, et suyu, meyve suyu için. Kafein ve alkolde uzak durun

  • Diyetinize kademeli olarak yarı katı, düşük lifli gıdalar ekleyin;

Bağırsak hareketleriniz normale dönene kadar bu tip gıdalar tüketin. Tuzlu kraker, yağsız tost, yumurta, pirinç yada haşlanmış yumurta yiyin.

  • Bazı gıdalardan kesinlikle uzak durun;

Birkaç gün kesinlikle kaymak, tereyağı gibi mandıra ürünleri, yağlı gıdalar, yüksek lifli gıdalar (mısır, fasülye, badem gibi), terbiye edilmiş gıdalar kullanmayın.

  • Anti-diyare ilaçlarıyla ilgili doktorunuza danışın;

Tedavinizde “over-the-counter” (otc, direkt satın alınarak kullanılabilen ilaçlar) kullanabilirsiniz. Bu otc ilaçlara örnek; loperamid, bizmut subsalisilat gibi bağırsak hızınızı azaltan ilaçlardır.

Çok dikkat edilmesi gereken nokta şudur; bu ilaçlar bazı tanısı konmuş hastalıklarda ve enfeksiyöz ishallerde (bakteriyel ve paraziter) ishal yapan etkenin vücuttan atılımına engel olarak hastalığınızın kötüleşmesine neden olabilir. Bu ilaçlar aynı zamanda çocuklarda güvenilir değildirler. Bu ilaçları kullanmadan yada çocuğunuza kullandırmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.

  • Probiyotik kullanın;

Probiyotikler; sizin sağlığınızı koruyan, sindirim sisteminizde normalde bulunan bakterilere benzer bakteri türlerinden oluşur. Sindirim sisteminizdeki normal flora bakterilerinizin hastalık yapan etkenlere karşı savaşmasını kuvvetlendirir ve hızlandırırlar. Faydalı bakteriler yoğurt ve peynirlerde de bulunan bakterilerdir.


Korunma:

Viral diyareden korunma:

Viral diyarenin yayılmasının önlenmesi için ellerinizi yıkayın. Çocuğunuz ellerini yıkarken ve elinizi yıkarken dikkat etmeniz gereken şeyler vardır. Bu şeyleri sıralayacak olursak;

  • Ellerinizi sık yıkayın:

Yemek hazırlamadan önce ve sonra ellerinizi yıkayın. Buna ek olarak; pişmemiş etlere dokunduktan sonra, tuvaleti kullandıktan sonra, bebek bezi değiştirdikten sonra, hapşırdıktan sonra, öksürdükten sonra ve burnunuzu silip, burnunuza dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.

  • Elinizi en az 20 saniye sabunlayın:

Elinizi sabunla sonra en az 20 saniye ovun. Bu süre, “ iyiki doğdun ...... “ şarkısını iki kere söylemek için gerekli olan sürenizi alacaktır.

  • El yıkamak mümkün olmadığında el dezenfektanı kullanın:

Elinizi yıkayamadığınızda alkol bazlı el dezenfektanı kullanın. El losyonu sürer gibi el dezenfektanı ile tüm elinizi ıslatın. Her iki elinizin önünün ve arkasının tam olarak ıslandığı konusunda emin olun. Özellikle kullandığınız el dezenfektanının en az alkol oranının % 60 olmasına dikkat edin.

Gıda kaynaklı diyareden korunma:

  • Gıda kullanımına dikkat edin:

Gıdalar pişirildikten ve ısıtıldıktan sonra hemen servis edin, yemediğiniz gıdaları mutlaka buzdolabına koyun. Bir gıdayı oda sıcaklığında muhafaza etmek o gıdada bakteri üremesini hızlandırır.

  • Gıdaları işlediğiniz yerleri sık bir biçimde yıkayın:

Hastalık yapabilecek mikropların bir gıdadan diğer gıdaya bulaşmasını önlemek için gıdaları hazırlarken kullandığınız zemini ve ellerinizi sık sıklıkla yıkayınız.

  • Gıdalarınızın sağlıklı çözülmesini sağlayın:

Gıdalarınızın buzdolabı içerisinde çözülmesini sağlayın. Plastik ile paketlenmiş dondurulmuş gıdaları çözülmeleri için soğuk su dolu bir kaba koyun. Gıdaları çözülmesi için tezgaha koymayın.

Turist diyaresinden korunma :

Bu tip diyare sağlık şartlarının iyi olmadığı, temiz su ve gıda temininde sıkıntı yaşanan ülkelere yolculuk yapan kişilerde görülür. Peki riski azaltmak için neler yapmalısınız.

  • Ne yediğinize dikkat edin:

Sıcak ve iyi pişirilmiş gıdalar yiyin. Çiğ sebze ve meyvelerden uzak durun. Sebze ve meyvelerin kabuklarını bizzat kendiniz soyun. Az pişmiş yada çiğ et ve günlük gıdalardan uzak durun.

  • Ne içtiğinize dikkat edin:

Kendi orijinal şişesinde servis edilen markalı su, soda, bira yada şarap için. Musluk suyu ve buz küpü kullanmayın. Dişinizi fırçalamak için bile şişeli ve markalı su kullanın. Duş alırken ağzınızı kapalı tutun. Ağzınıza su kaçmasına engel olun. Kahve, çay gibi kaynamış su ile yapılan içeçekler genellikle güvenilirdir. Kafein ve alkolün ishalinizi ve su kaybınızı ağırlaştıracağını unutmayın.

  • Doktorunuza antibiyotik kullanımını sorun:

Gelişmekte olan bir ülkeye uzun süreliğine bir seyahate çıkıyorsanız doktorunuza seyahate çıkmadan önce antibiyotik başlamanız gerekip gerekmeyeceği konusunda danışın. Bazı durumlarda antibiyotik kullanımı sizde turist diyaresi gelişme riskini azaltır.

  • Seyahat uyarılarını kontrol edin:

Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezi (Centers for Disease Control and Prevention, CDC), yabancı ülkelere seyahat edecekler için sağlık uyarılarını seyahatçi sağlığı websitesinde yayınlamaktadır (http://wwwnc.cdc.gov/travel). Eğer Türkiye dışına seyahat edecekseniz riskinizi azaltmak için bu siteyi kesinlikle kontrol edin.

Kaynakça: Mayo Clinic ,The Centers for Disease Control and Prevention



Bu yazı Dr. Gökhan Şahin tarafından yazıldı ve 5561 kere izlendi.


Yorumlar

Yükleniyor...


İlgili Makaleler